CMYK of RGB: waarom gedrukte kleuren anders zijn dan op het scherm

RGB en CMYK: het verschil in de praktijk

Een monitor geeft licht. Elke pixel bestaat uit rood, groen en blauw licht, en kleuren ontstaan door optellen: hoe meer licht, hoe helderder, en alle drie op maximaal geeft wit. Dat is RGB.

Papier geeft geen licht, het weerkaatst het. Inkt absorbeert licht, dus kleuren ontstaan door aftrekken: hoe meer inkt, hoe donkerder. Digitaal en offset drukken met vier inkten: cyaan (C), magenta (M), geel (Y) en zwart (K). Dat is CMYK.

Het hele probleem komt uit dat verschil voort. Het kleurbereik dat een goede monitor kan tonen, is breder dan wat te drukken is. Het duidelijkst ziet u dat bij:

• intense, bijna fluorescerende groenen en turkooizen,
• helder blauw (het typische schermblauw),
• verzadigd oranje en paars,
• heel lichte, stralende pasteltinten.

Na conversie naar CMYK verliezen deze kleuren een deel van hun gloed. Dat ligt niet aan de drukker of de machine: het is natuurkunde.

Waarom het drukwerk afwijkt van het scherm, ook als het bestand CMYK is

Soms sturen klanten een correct CMYK-bestand en ziet het drukwerk er toch anders uit dan op hun monitor. Daar zijn meerdere redenen voor, en meestal spelen ze samen:

1. Helderheid van het scherm. Laptop- en telefoonschermen staan heel helder met extra contrast. Op papier lijkt hetzelfde ontwerp donkerder.
2. Geen kalibratie. Elke monitor toont kleuren net iets anders. Op twee schermen in hetzelfde kantoor kan hetzelfde bestand eruitzien als twee verschillende ontwerpen.
3. Papier. Op glanzend gestreken papier zijn kleuren levendiger, op mat rustiger, en op ongestreken en eco-papier merkbaar donkerder en minder verzadigd.
4. Verlichting. Drukwerk onder een warme lamp ziet er anders uit dan bij het raam in daglicht.
5. Een telefoon in plaats van het bestand. Soms keurt een klant het ontwerp op de telefoon goed en vergelijkt hij het drukwerk met een foto uit een chatapp. Dan heeft kleuren vergelijken geen enkele zin.

Voor een huisstijlkleur die consistent moet zijn, vertrouwen we daarom niet op het scherm, maar op een kleurenwaaier of een proefdruk.

Een CMYK-bestand maken, stap voor stap

1. Begin het ontwerp in CMYK-modus als u weet dat het gedrukt wordt. Aan het eind converteren kan ook, maar dan ziet u pas aan het eind hoe de kleuren veranderen.
2. Gebruik bij conversie vanuit RGB een profiel voor gestreken papier (bijv. het gangbare Europese profiel voor coated papier). Weet u niet welk, vraag het ons, dan adviseren we.
3. Bekijk het ontwerp na conversie en corrigeer kleuren die vlak zijn geworden. Soms is een kleine verschuiving in tint genoeg om het karakter terug te halen.
4. Zet kleine zwarte tekst op 100% K, zonder andere inkten. Vierkleurenzwart in kleine letters kan een gekleurde rand geven.
5. Maak grote zwarte vlakken diepzwart, bijv. 100% K met wat andere inkt, maar overdrijf niet: de totale inktdekking mag niet boven ongeveer 300% komen, anders kan het papier gaan werken en de inkt afgeven.
6. Controleer foto's apart na conversie. Huid, eten en lucht zijn de plekken waar verschillen het eerst opvallen.
7. Sla de druk-PDF op met behoud van CMYK, zonder bij het exporteren opnieuw te converteren.

Stuurt u een RGB-bestand, dan weigeren we het niet. We converteren het vóór het drukken, maar dan bepaalt het profiel de kleur na conversie, niet u. Voor een gewone flyer maakt dat meestal niet uit; voor de huisstijl van een bedrijf vaak wel.

Grijzen, verlopen en lichte achtergronden: minder voor de hand liggende valkuilen

Niet alleen felle kleuren geven problemen. Een paar dingen ziet u pas op papier:

• Vierkleurengrijs. Een grijs opgebouwd uit CMYK kan in druk iets naar groen of roze trekken. Neutrale grijzen voor tekst en kleine elementen bouwt u beter alleen uit K op.
• Heel lichte achtergronden. Een tint van 3–5% dekking is op het scherm zichtbaar, maar kan op papier bijna verdwijnen.
• Lange kleurverlopen. Een verloop van de ene lichte kleur naar de andere geeft soms lichte banding. Wat ruis aan het verloop toevoegen helpt.
• Telefoonfoto's. Die hebben vaak extra verzadiging en contrast. Na conversie naar CMYK ogen ze vlak, dus corrigeer ze eerst.

Huisstijlkleur: Pantone, proefdruk en proof

Veel bedrijven hebben hun kleur vastgelegd in het Pantone-systeem. Dat is een gids voor specifieke gemengde inkten, geen CMYK-mengsel. Sommige Pantone-kleuren zijn in CMYK heel dicht te benaderen, andere alleen ongeveer, vooral intens oranje, groen en metallic. Geef ons het Pantone-nummer, dan zeggen we wat u van digitaal drukwerk kunt verwachten. Meer in huisstijlkleur in drukwerk: Pantone en proofs.

Als kleur echt belangrijk is, zijn er twee routes:

• Een proefdruk op het echte materiaal: een A3-vel op hetzelfde papier als de oplage. Kost ca. € 13 excl. btw en toont het werkelijke resultaat.
• Een gecertificeerde contractproof: een referentiedruk met een gegarandeerde kleurafwijking van dE 2 of minder. Kost ca. € 38 excl. btw en dient als maatstaf bij de goedkeuring.

Beide staan beschreven op de pagina proeven, prototypes en proofs. Bij grote oplagen brochures of briefpapier zijn de kosten van een proof klein vergeleken met het risico van een herdruk.