Jak powstaje plexi wylewana, a jak ekstrudowana
Oba rodzaje to ten sam materiał — polimetakrylan metylu (PMMA), potocznie plexi, pleksa, akryl. Różnią się sposobem produkcji, a to przekłada się na zachowanie przy obróbce.
Plexi wylewana (GS, cast) powstaje przez wylanie płynnej masy między dwie tafle szkła i powolną polimeryzację. Płyta ma długie łańcuchy polimeru, jest twardsza i ma mało naprężeń. Wadą jest większa tolerancja grubości — płyta 3 mm może mieć miejscami trochę więcej lub mniej.
Plexi ekstrudowana (XT, extruded) powstaje w sposób ciągły: stopiony granulat jest wyciskany przez dyszę i kalibrowany walcami. Płyta ma bardzo równą grubość i jest tańsza w produkcji, ale ma krótsze łańcuchy i naprężenia wzdłuż kierunku wyciskania.
Na pierwszy rzut oka płyty wyglądają tak samo. Różnicę widać dopiero przy laserze, frezie, kleju i palniku.
Cięcie laserem i polerowanie krawędzi
Obie odmiany dobrze tnie się laserem — krawędź wychodzi gładka i błyszcząca, bez dodatkowego polerowania. Różnice:
- GS daje krawędź bardzo czystą, z mniejszym ryzykiem mikropęknięć przy krawędzi w późniejszym czasie.
- XT topi się łatwiej, więc laser tnie ją sprawnie, ale w krawędzi zostają naprężenia. Jeśli potem taki element zetknie się z klejem rozpuszczalnikowym lub środkiem czyszczącym z alkoholem, potrafi popękać siateczką drobnych rys.
Grubość ma znaczenie: laserem tniemy plexi do ok. 10 mm, ale powyżej ok. 8 mm jakość krawędzi spada i wtedy rekomendujemy frezowanie. Ceny orientacyjne:
- cięcie laserem plexi do 5 mm — ok. 3 zł netto/mb ścieżki,
- cięcie laserem plexi 6–10 mm — ok. 6 zł netto/mb,
- frezowanie CNC materiału do 5 mm — ok. 9 zł netto/mb, do 10 mm — ok. 12 zł netto/mb,
- polerowanie krawędzi płomieniowe — ok. 14 zł netto/mb, diamentowe (efekt lustra) — ok. 34 zł netto/mb.
Przy frezowaniu przewaga GS jest wyraźna: XT ma niższą temperaturę mięknienia, więc przy złym doborze parametrów topi się i „klei” do frezu. Szerzej o obróbce piszemy w poradniku frezowanie CNC plexi, PCV i dibondu. Usługa: wycinanie i gięcie płyt.
Gięcie na gorąco i klejenie
Gięcie. Plexi gnie się liniowo po podgrzaniu wzdłuż linii zagięcia. XT mięknie w niższej temperaturze i gnie się łatwiej, ale łatwiej też o bąble i zniekształcenia przy przegrzaniu. GS potrzebuje więcej ciepła, za to zagięcie jest stabilne i mniej się odkształca z czasem. W praktyce obie odmiany dobrze nadają się do giętych podstawek, stojaków na ulotki czy ekspozytorów. Gięcie termiczne liniowe kosztuje u nas ok. 23 zł netto za metr zagięcia.
Klejenie. Tu zalecamy GS. Klejenie plexi bezbarwną spoiną (pojemniki, urny, gabloty, ekspozytory skrzynkowe) wymaga materiału bez naprężeń — XT po cięciu laserem i klejeniu potrafi popękać w okolicy spoiny, nawet po kilku dniach. Klejenie plexi to u nas ok. 31 zł netto za metr spoiny.
Najczęstszy błąd, który widzimy: klient sam myje ekspozytor z XT płynem z alkoholem albo rozpuszczalnikiem i po tygodniu ma siateczkę rys. Plexi myjemy wodą z łagodnym detergentem i miękką ściereczką.
Grawer i druk UV na plexi
Grawer laserowy to miejsce, gdzie różnica jest najbardziej widoczna:
- na GS grawer wychodzi biały, matowy, kontrastowy — wygląda jak piaskowany. Dobrze sprawdza się na tabliczkach, statuetkach i w oznakowaniu.
- na XT grawer jest bardziej przezroczysty, mniej kontrastowy, czasem z nadtopionymi brzegami.
Jeśli więc zamawiasz tabliczkę z grawerowanym napisem, płyta GS daje lepszy efekt. Grawer powierzchniowy liczymy od ok. 2,30 zł netto za dm², przy minimalnej wartości zlecenia laserowego ok. 59 zł netto. Więcej o technice w poradniku grawerowanie laserowe.
Druk UV trzyma się obu odmian. Na plexi bezbarwnej drukujemy z podkładem białym (żeby kolory nie były prześwitujące), często od spodu — wtedy nadruk jest chroniony płytą i widać go przez taflę. Plexi bezbarwna 3 mm z drukiem UV i podkładem białym to ok. 182–257 zł netto/m². Tak powstają m.in. szyldy i tablice firmowe na dystansach.
Plexi mleczna, kolorowa, lustrzana, antyrefleks
Poza bezbarwną plexi jest kilka odmian, które spotykamy na co dzień:
- Mleczna (opal) — rozprasza światło LED, więc to standard na lica kasetonów i liter podświetlanych. Plexi mleczna 3 mm z drukiem UV to ok. 203–285 zł netto/m². Przy licach kasetonów ważne jest, żeby płyta była równo mleczna — inaczej widać punkty diod.
- Kolorowa — kryjąca lub transparentna w kolorze. Dobra na litery 3D i elementy dekoracyjne bez nadruku.
- Lustrzana — imituje lustro, nie tłucze się. Ma delikatną powierzchnię lustrzaną od spodu, łatwo ją porysować, więc nie nadaje się na intensywne użytkowanie i do gięcia z małym promieniem.
- Antyrefleks (matowa) — zmniejsza odblaski, stosowana w ramkach na plakaty i potykaczach.
Przy nietypowych kolorach i odmianach dostępność różni się między GS i XT — dobieramy materiał do projektu i informujemy, jeśli wybrana odmiana jest tylko w jednej wersji.
Którą plexi wybrać — tabela
| Zastosowanie | Zalecana odmiana | Dlaczego |
|---|---|---|
| Tabliczka z grawerem laserowym | GS | biały, kontrastowy grawer |
| Ekspozytor klejony, gablota, urna | GS | brak pęknięć przy spoinach |
| Elementy frezowane, grube litery | GS | nie topi się na frezie |
| Gięta podstawka, stojak na ulotki | XT lub GS | XT łatwiej się gnie, GS stabilniejsza |
| Osłona, przegroda, szyba w ramce | XT | tańsza, równa grubość |
| Płaskie elementy cięte laserem, duża seria | XT | niższa cena materiału |
| Lico kasetonu | plexi mleczna | równe rozproszenie światła |
| Szyld z nadrukiem UV na dystansach | bezbarwna, częściej GS | sztywna, dobrze wygląda krawędź |
Jeśli nie wiesz, czego potrzebujesz — opisz, do czego ma służyć element, jak będzie montowany i czy będzie klejony lub grawerowany. Dobierzemy płytę i grubość. Pytania o porównanie plexi z innymi płytami rozwiązuje poradnik dibond, plexi czy PCV. Elementy wycinamy także w seriach do ekspozytorów nadladowych.
Minimalna wartość zlecenia to 100 zł netto. Ceny podane wyżej są orientacyjne — ostateczną potwierdzamy po otrzymaniu pliku (DXF, SVG, PDF z krzywymi) lub rysunku z wymiarami.