Falcowanie a bigowanie — po co bigować grubszy papier
Falcowanie (od niemieckiego „Falz” — zagięcie) to po prostu składanie arkusza w maszynie falcującej. Przy cienkim papierze, np. kredzie 115–135 g, wystarcza samo falcowanie — papier zgina się czysto.
Bigowanie to wytłoczenie na papierze rowka wzdłuż przyszłej linii zgięcia. Przy grubszym papierze bez bigu włókna łamią się na grzbiecie zgięcia, a farba pęka i odsłania biały papier pod spodem. Szczególnie widać to przy ciemnym tle i pełnych aplach koloru na zgięciu.
Orientacyjna zasada, którą stosujemy:
- do ok. 150 g — falcujemy bez bigu,
- 170 g — zależy od kierunku włókien i koloru na zgięciu; przy ciemnym tle bigujemy,
- od ok. 200 g, kartony, okładki, zaproszenia — zawsze big.
Big dodaje jedną operację, ale różnica w wyglądzie jest ogromna. Pęknięty grzbiet na folderze z ciemnym tłem wygląda niechlujnie i nic już tego nie naprawi.
Sposoby składania i do czego się nadają
| Rodzaj | Jak wygląda | Typowy format | Do czego |
|---|---|---|---|
| Złam pojedynczy (na pół) | Arkusz złożony raz, 4 strony | A4 → A5, A5 → A6 | Zaproszenia, oferty, menu, foldery 4-stronne |
| Złam w C (zwijany, listowy) | Dwa zgięcia do środka, 6 stron | A4 → DL | Foldery ofertowe, cenniki, broszury informacyjne |
| Harmonijka (Z, zygzak) | Panele składane naprzemiennie | A4 → DL, dłuższe paski | Mapy, rozkłady, instrukcje, ulotki z etapami |
| Okienkowy (otwierany) | Dwa boczne skrzydła do środka | A4, A3 | Prezentacje produktu, zaproszenia z efektem |
| Krzyżowy | Złożony na pół, potem znów na pół w poprzek | A3 → A5, A2 → A4 | Gazetki, plany, mapy, broszury bez szycia |
| Ołtarzykowy podwójny | Skrzydła do środka, potem całość na pół | A3, dłuższe formaty | Rozbudowane foldery, menu premium |
Złam w C i harmonijka dają oba po 6 stron z A4, ale czyta się je inaczej. W złamie C czytelnik otwiera folder jak list — odsłania najpierw środek, potem wnętrze. Harmonijka rozkłada się jak mapa i dobrze pokazuje treść w kolejności: krok 1, krok 2, krok 3. Przy mapach i planach z wieloma polami zwykle łączymy harmonijkę ze złamem krzyżowym — więcej o tym na stronie mapy składane.
Jak ustawić szerokość paneli
To najczęstszy błąd w plikach, który widzimy. Projektant dzieli A4 (297 mm) na trzy równe panele po 99 mm, a potem złam w C nie domyka się — panel zawijany do środka napiera na zgięcie, papier się wybrzusza albo krawędź wystaje.
Przy złamie w C panel wewnętrzny (ten, który zagina się do środka jako pierwszy) musi być węższy o ok. 2–3 mm. Dla A4 typowy podział wygląda tak:
- złam w C: 100 + 100 + 97 mm — panel 97 mm to ten zawijany do środka,
- harmonijka Z: 99 + 99 + 99 mm — tu panele mogą być równe, bo żaden nie chowa się w środku,
- okienkowy z A4: dwa skrzydła po ok. 73 mm i środek ok. 150 mm.
Przy grubszym papierze różnica bywa większa, bo grubość samego papieru też „zjada” miejsce na zgięciu. Dlatego zawsze prosimy o informację, jak folder ma być złożony — sprawdzamy plik pod tym kątem w ramach zamówienia. Najbezpieczniej poprosić nas o szablon z liniami złamów albo wydrukować makietę, złożyć ją ręcznie i zaznaczyć, która strona jest okładką.
Gramatura i kierunek włókien
Papier ma kierunek włókien — tak jak drewno ma słoje. Zgięcie wzdłuż włókien jest gładkie, zgięcie w poprzek bardziej ryzykowne: papier stawia opór, a na grubszych gatunkach pęka. Przy cienkich ulotkach różnica jest niewielka, ale przy kredzie 170–250 g i okładkach katalogów już widoczna.
W praktyce:
- dobieramy ułożenie użytków na arkuszu tak, żeby główne zgięcie wypadało wzdłuż włókien,
- przy złamie krzyżowym jedno zgięcie zawsze idzie w poprzek — tam big jest szczególnie ważny,
- pełne, ciemne aple na linii zgięcia zwiększają ryzyko widocznego pęknięcia; jeśli to możliwe, warto przesunąć tło lub dodać jaśniejszy element na zgięciu,
- folia matowa lub błyszcząca na zewnątrz chroni farbę i ogranicza pękanie, ale gruba laminowana okładka też wymaga bigu.
O doborze papieru piszemy szerzej w tekście jaki papier na ulotki.
- 24 hekspres przy druku (tusze UV nie wymagają schnięcia)
- ok. 3 dnistandardowa realizacja
- do 14 dniduże i nietypowe projekty z montażem
Plus dostawa kurierem zwykle 1–2 dni. Podaj datę w briefie — ułożymy produkcję pod Twój termin.
Pliki do składanych ulotek — o czym pamiętać
- Przygotuj dwie strony arkusza: zewnętrzną i wewnętrzną, każdą jako pełny, rozłożony arkusz ze spadami 3 mm.
- Na stronie zewnętrznej panele idą w innej kolejności niż w środku. W złamie C po lewej stronie zewnętrznej jest panel, który po złożeniu trafia do środka, w środku — tył folderu, a po prawej — okładka.
- Zaznacz linie złamów na osobnej warstwie lub w opisie. Nie drukujemy ich, ale bardzo pomagają przy kontroli.
- Trzymaj teksty min. 4–5 mm od linii złamu i od krawędzi cięcia.
- Nie kładź drobnego tekstu ani twarzy na linii złamu.
Gotowe szablony wielu formatów znajdziesz w dziale szablony do druku. Jeśli wolisz, przygotowanie pliku i projekt zrobi nasze studio graficzne.
Który sposób składania do menu, mapy i oferty
- Menu na wynos — złam w C lub harmonijka z A4; mieści się w kopercie DL i stojaku na ulotki.
- Menu na stolik — złam pojedynczy z A3 na A4, gruby papier z bigiem i folią, żeby przetrwał wiele rąk.
- Mapa turystyczna, plan imprezy — harmonijka połączona ze złamem krzyżowym; po złożeniu mieści się w kieszeni.
- Folder ofertowy firmy — złam w C z A4 albo złam pojedynczy z A4 na A5, gdy oferta ma większe zdjęcia.
- Zaproszenie — złam pojedynczy lub okienkowy na grubym kartonie, zawsze z bigiem; szczegóły na stronie zaproszenia, vouchery i kartki.
Ceny orientacyjne z cennika, netto: folder DL 6 stron, kreda 130 g, 1000 szt. — ok. 368 zł; folder A5 4 strony, kreda 130 g, 1000 szt. — ok. 367 zł. Więcej na stronie ulotki i foldery składane. Inne formaty i złamy wyceniamy po krótkim opisie.