Lichtreclame & grootformaat print
PDF/X-1a of PDF/X-4 – welke standaard kiest u
PDF/X is een variant van PDF die speciaal voor drukwerk is gemaakt. Hij dwingt af wat een gewone 'web-PDF' overslaat: ingesloten fonts, een vastgelegd uitvoerprofiel en correcte kaders (netto formaat en met afloop). Er zijn vooral twee varianten.
PDF/X-1a is een oudere, zeer behoudende standaard. Alles moet in CMYK staan (plus eventuele steunkleuren), transparanties worden bij het exporteren platgeslagen. Voordeel is de voorspelbaarheid, nadeel – het platslaan kan de grafiek in stukjes knippen en schaduwen en effecten krijgen soms trapjes.
PDF/X-4 houdt transparanties en lagen live, staat objecten in RGB met profiel toe en laat de kleurconversie aan de drukmachine over. Dat is vandaag een verstandige standaardkeuze, ook bij ons – mits de kleuren in het ontwerp bewust in CMYK zijn gezet.
Ons advies: weet u het niet, kies dan PDF/X-4. Heeft het ontwerp veel effecten, schaduwen en transparanties, dan zeker X-4. Vraagt de drukkerij uitdrukkelijk om X-1a, exporteer dan X-1a en bekijk de PDF ingezoomd om te zien of het platslaan niets heeft beschadigd.
Afloop, snijtekens en veilige zone
Elk element dat tot de rand loopt, moet buiten het formaat doorlopen in de afloop. Bij flyers, visitekaartjes en catalogi is dat meestal 3 mm aan elke kant – een A5-flyer van 148 × 210 mm meet in de PDF 154 × 216 mm. Bij grootformaat hangt de afloop af van de afwerking: anders voor een spandoek met gelaste zoom, anders voor een dibond bord en weer anders voor een print die in een frame wordt gespannen. Details en voorbeelden in afloop bij drukwerk en in bestand klaarmaken voor een spandoek.
Snijtekens voegt u toe als de drukkerij erom vraagt – stel dan in de export een verschuiving van de tekens in die minstens gelijk is aan de afloop, zodat ze niet in de grafiek komen. Veel drukkerijen (ook wij) kunnen zonder, als de PDF een correct ingesteld TrimBox en BleedBox heeft.
De veilige zone is een marge binnen het formaat waarin geen belangrijke teksten of logo's staan. Bij klein formaat meestal 3–5 mm van de snijlijn, bij grootformaat meer – bij een spandoek met ringen mag tekst niet in de zone van de ringen komen.
Fonts, kleur en beelden – drie dingen die de meeste bestanden bederven
Fonts. In PDF/X moeten fonts ingesloten zijn – de export lukt gewoon niet als er een geblokkeerd is. Het alternatief is tekst omzetten naar contouren. Dat doen we altijd bij logo's en korte slogans; bij langere teksten is insluiten beter, omdat kleine tekst scherp blijft en kleine correcties mogelijk zijn.
Kleur. Maak een drukontwerp in CMYK, met een profiel dat bij het materiaal past (gestreken of ongestreken). Laat Pantone-huisstijlkleuren alleen als steunkleur staan als ze met een aparte inkt worden gedrukt – bij digitaal en UV-printen worden ze meestal naar CMYK omgezet en wordt de kleur op een proef gecontroleerd. Over zwart en inktlimieten schrijven we apart in zwart in drukwerk – rich black.
Beelden. Bij drukwerk dat van dichtbij wordt bekeken (flyers, catalogi, affiches) mikt u op ca. 300 dpi op eindformaat. Bij grote formaten die van ver worden bekeken, is veel minder genoeg – 100–150 dpi op schaal 1:1, bij een billboard nog minder. Een foto van een website, opgerekt tot een spandoek van een meter, wordt onscherp, ongeacht de exportinstellingen. Meer in resolutie voor grootformaat printen. Zet de compressie in de export op JPEG maximale kwaliteit of ZIP – niet op 'kleinste bestandsgrootte'.
Exporteren uit InDesign, Illustrator, Affinity en Canva
| Programma | Exportpad | Waar u op let |
|---|---|---|
| InDesign | Bestand → Exporteren → Adobe PDF (afdrukken), voorinstelling PDF/X-4:2008 | tab Markeringen en afloop: vink 'Afloopinstellingen document gebruiken' aan; tab Uitvoer: profiel dat bij het materiaal past |
| Illustrator | Bestand → Opslaan als → Adobe PDF, voorinstelling PDF/X-4 | stel afloop in bij het tekengebied; één tekengebied = één pagina; controleer op verborgen objecten buiten het formaat |
| Affinity Designer / Publisher | Bestand → Exporteren → PDF, voorinstelling PDF/X-4 of 'PDF (voor afdrukken)' | vink 'Afloop opnemen' aan; controleer het CMYK-profiel van het document vóór de export, niet alleen in het exportvenster |
| Canva | Delen → Downloaden → PDF afdrukken | vink snijtekens en afloop aan; kies in de betaalde versie het CMYK-profiel; controleer of achtergrondelementen over de formaatlijn lopen |
| Word / PowerPoint | Opslaan als PDF (optie 'Standaard – online publiceren en afdrukken') | geen afloop en geen CMYK – voor eenvoudig kantoordrukwerk; zet flyers en affiches beter over naar een grafisch programma |
Open na de export, ongeacht het programma, de PDF en bekijk hem op 200–400%. Zoek naar verschoven letters, ontbrekende fonts (vervangen door Arial of Courier), trapjes in schaduwen en witte lijnen langs de randen. Vijf minuten controle bespaart een dag correcties.
Checklist voordat u het bestand verstuurt
- Het netto formaat klopt met de bestelling (bij grote formaten: de schaal staat in de bestandsnaam, bijv. 1:10).
- Afloop aan alle kanten, achtergrond en foto's lopen door in de afloop.
- Belangrijke inhoud staat in de veilige zone, weg van de snijlijn en de zone van de ringen.
- Kleuren in CMYK, zwarte tekst in 100% K, grote zwarte vlakken in diepzwart, geen registratiekleur.
- Fonts ingesloten of omgezet naar contouren.
- Beelden in de juiste resolutie, zonder 'web'-compressie.
- Geen werklagen, opmerkingen, verborgen objecten en hulplijnen in de PDF.
- Eén ontwerp = één bestand; bij meerdere versies (bijv. verschillende formaten) duidelijke bestandsnamen.
- Stansvorm, spotlak of witte onderdruk op een aparte laag of in een steunkleur met de naam die we hebben afgesproken.
- Het bestand is na de export bekeken, niet alleen in het bronprogramma.
Elk bestand dat bij ons binnenkomt, gaat door een technische controle (preflight) – dat zit in de prijs van de bestelling. We signaleren ontbrekende afloop, RGB, te lage resolutie of niet-ingesloten fonts en laten het weten voordat er iets gedrukt wordt. Wilt u dat iemand anders het bestand vanaf nul maakt, dan doet onze dtp-studio dat; een bestaand ontwerp aanpassen naar een ander formaat kost ca. € 13 excl. btw per stuk, en de definitieve prijs bevestigen we na het bekijken van het materiaal.